Thực hiện Kế hoạch Seminar năm học 2025 – 2026, vào hồi 8h00, ngày 05/2/2026, Bộ môn Sinh học, Khoa Khoa học Tự nhiên - Công nghệ, Trường Đại học Tây Bắc đã tổ chức thành công buổi Seminar khoa học với chủ đề “Những vấn đề đương đại trong nghiên cứu Sinh học”. Buổi seminar diễn ra theo hình thức trực tuyến kết hợp trực tiếp, thu hút sự tham gia của đông đảo giảng viên, sinh viên và các nhà khoa học uy tín đến từ các cơ sở nghiên cứu đầu ngành.
Buổi Seminar là diễn đàn học thuật quan trọng nhằm cập nhật những kiến thức mới nhất về công nghệ sinh học, nông nghiệp bền vững và phân loại thực vật hiện đại. Sự kiện có sự tham gia báo cáo của ba diễn giả chính: Trường Đại học Thủy Lợi, Nhà khoa học nữ xuất sắc trong lĩnh vực Sinh thái học, Công nghệ sinh học và môi trường; PGS.TS Nguyễn Lai Thành - Nguyên Trưởng Bộ môn Sinh học tế bào, Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQG Hà Nội và GS.TS Trần Thế Bách - Trưởng phòng Thực vật, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật.
Mở đầu buổi Seminar, GS.TS Nguyễn Thị Kim Cúc đã trình bày chuyên đề về quản lý phát thải khí nhà kính trong nông lâm nghiệp – một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.
Giáo sư Cúc nhấn mạnh vai trò của việc cân bằng cán cân giữa thu và phát thải khí nhà kính, đặc biệt là trong canh tác lúa nước và chăn nuôi. Theo báo cáo, canh tác lúa nước chiếm từ 10-12% tổng lượng metan nhân tạo toàn cầu. Nguyên nhân chính là do tình trạng ngập nước kéo dài tạo điều kiện yếm khí, kích hoạt vi sinh vật kỵ khí phát triển và tạo ra khí CH4. Tuy nhiên, tại vùng có oxy ở lớp đất bề mặt, 50-90% lượng CH4 có thể chuyển hóa thành CO2.
Dựa trên cơ chế này, GS.TS Nguyễn Thị Kim Cúc đã giới thiệu quy trình tưới “Nông – Lộ - Phơi” (AWD - Alternative Wet and Dry watering), một phương pháp tưới ướt khô luân phiên giúp giảm tổng lượng phát thải từ 60-70% so với canh tác truyền thống,. Đây là giải pháp “bắn trúng ba đích”: đảm bảo năng suất, tiết kiệm tài nguyên nước và giảm phát thải khí nhà kính, từ đó mở ra cơ hội tăng nguồn thu từ tín chỉ carbon.
Bên cạnh lúa nước, bài báo cáo cũng đi sâu vào tiềm năng tích lũy carbon trong đất lâm nghiệp, đặc biệt là mô hình trồng xen canh cây cà phê. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu trồng cà phê đơn canh, lượng tích lũy carbon trong đất chỉ khoảng 30 tấn/ha. Tuy nhiên, nếu trồng xen với cây bản địa hoặc cây đa tầng tán, lượng carbon tích lũy có thể tăng gấp 5 đến 7 lần. Giáo sư khẳng định, việc tham gia thị trường carbon không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên đất mà còn có thể mang lại thu nhập tăng thêm từ 200-400 triệu đồng/ha/năm cho người dân.
Về lộ trình tham gia thị trường tín chỉ carbon, GS.TS Nguyễn Thị Kim Cúc cho biết Chính phủ đang từng bước tháo gỡ khó khăn về pháp lý, điển hình là Nghị định 29 dự kiến sẽ sớm vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon nội địa.
Hình 1. GS. TS. Nguyễn Thị Kim Cúc trình bày báo cáo tại buổi Seminar
Phiên báo cáo thứ hai do PGS.TS Nguyễn Lai Thành (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội) và Nghiên cứu sinh Kiều Trung Kiên trình bày, tập trung vào chủ đề “Phân lập, nuôi cấy và định danh tế bào gốc trung mô (MSC) ở người”
PGS.TS Nguyễn Lai Thành giới thiệu về phòng thí nghiệm chuyên sâu về công nghệ tế bào động vật và mô hình phôi cá ngựa vằn, nơi đã có hơn 10 năm kinh nghiệm nghiên cứu. Tiếp nối phần giới thiệu, NCS Kiều Trung Kiên đã cung cấp cái nhìn toàn cảnh về tế bào gốc trung mô – loại tế bào gốc chiếm tới 89% các thử nghiệm lâm sàng về tế bào gốc trên thế giới hiện nay. MSC có thể được phân lập từ nhiều nguồn như tủy xương, mô mỡ, dây rốn, nhau thai. Để định danh MSC, các nhà nghiên cứu thường dựa trên tiêu chuẩn của Hiệp hội Liệu pháp Tế bào Quốc tế (ISCT) năm 2006, bao gồm khả năng bám dính, khả năng biệt hóa thành tế bào xương, sụn, mỡ và sự biểu hiện của các dấu chuẩn bề mặt (dương tính với CD73, CD90, CD105; âm tính với CD45, CD34,...). Quy trình nuôi cấy, phân lập và bảo quản MSC hiện nay tại Việt Nam đã được chuẩn hóa với sự hỗ trợ của các hóa chất và thiết bị hiện đại, tạo nên “lợi thế của người đi sau”.
Trong phần thảo luận, PGS.TS Nguyễn Lai Thành chia sẻ thêm về nhu cầu rất lớn tại Việt Nam đối với các liệu pháp tế bào gốc trong điều trị bệnh (bại não, tự kỷ, xương khớp) và làm đẹp, với chi phí trong nước thấp hơn nhiều so với việc ra nước ngoài điều trị.
Hình 2. PGS.TS Nguyễn Lai Thành trình bày báo cáo tại buổi Seminar
Bài báo cáo cuối cùng của GS.TS Trần Thế Bách mang chủ đề “Phân loại thực vật: Một số vấn đề lý thuyết và ứng dụng ở Việt Nam”.
Giáo sư Bách đã phân tích các giai đoạn phát triển của phân loại học, từ α (mô tả), β (quan hệ gần gũi) đến γ (tiến hóa/phát sinh chủng loại). Ông nhận định Việt Nam hiện đang ở giai đoạn β và cần nỗ lực ứng dụng các phương pháp hiện đại để tiến tới giai đoạn γ, bắt kịp xu hướng thế giới.
Báo cáo giới thiệu các phương pháp phân loại hiện đại đang được áp dụng, bao gồm:
- Hình thái học vi mô: Sử dụng kính hiển vi điện tử quét (SEM) để nghiên cứu cấu trúc bề mặt hạt phấn và hạt, giúp phân biệt các loài mà hình thái bên ngoài khó nhận diện.
- Sinh học phân tử: Sử dụng mã vạch DNA (DNA barcoding) và giải trình tự gen (bao gồm cả hệ gen lục lạp) để xây dựng cây phát sinh chủng loại.
- Tin học ứng dụng: Sử dụng các phần mềm như Microsoft Access để quản lý dữ liệu lớn, giúp định loại nhanh chóng hàng ngàn loài thực vật,.
Đặc biệt, GS.TS Trần Thế Bách nhấn mạnh tính ứng dụng cao của phân loại học trong việc sàng lọc hoạt tính sinh học. Phòng Thực vật học hiện đang lưu trữ dịch chiết của gần 4.000 loài, đã được đánh giá sơ bộ về khả năng kháng ung thư (gan, phổi, dạ dày...), chống oxy hóa và tiểu đường. Đây là cơ sở dữ liệu quý giá để định hướng trồng dược liệu và phát triển sản phẩm.
Giáo sư cũng đề xuất mô hình “Trồng rừng kết hợp du lịch sinh thái” cho tỉnh Sơn La, nơi có sự đa dạng thực vật cao. Mô hình này không chỉ bảo tồn nguồn gen quý mà còn tạo ra giá trị kinh tế thông qua du lịch và phát triển các sản phẩm OCOP từ dược liệu.
Hình 3. GS.TS Trần Thế Bách trình bày báo cáo tại buổi Seminar
Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi từ giảng viên và sinh viên Trường Đại học Tây Bắc. Các vấn đề được quan tâm bao gồm: ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp để giảm phát thải, sản phẩm làm đẹp từ tế bào gốc và cơ hội hợp tác nghiên cứu phát sinh chủng loại thực vật.
TS. Nguyễn Văn Dũng - Phó Trưởng bộ môn Sinh học thay mặt bộ môn gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các diễn giả và nhấn mạnh ý nghĩa của buổi Seminar trong việc kết nối Trường Đại học Tây Bắc với các chuyên gia đầu ngành. Sự kiện không chỉ cung cấp kiến thức chuyên sâu mà còn mở ra nhiều hướng đi mới cho sinh viên và giảng viên trong nghiên cứu khoa học, từ phát triển thị trường tín chỉ carbon, ứng dụng công nghệ tế bào trong y sinh, đến xây dựng ngân hàng hạt giống và phát triển dược liệu tại vùng Tây Bắc.
Buổi Seminar kết thúc tốt đẹp, hứa hẹn những hợp tác thiết thực trong đào tạo và chuyển giao công nghệ giữa Trường Đại học Tây Bắc và các viện nghiên cứu, trường đại học lớn trong thời gian tới.
